Học viết tiếng Trung: lộ trình từ pinyin tới HSK

Bắt đầu từ đâu: pinyin hay chữ Hán?

Câu hỏi đầu tiên của gần như mọi người tự học, và câu trả lời là pinyin trước, nhưng đừng ở lại đó lâu.

Pinyin là hệ phiên âm bằng chữ Latin, giúp bạn đọc và phát âm được ngay trong tuần đầu. Không có nó thì nhìn chữ Hán chỉ là hình vẽ câm. Nhưng pinyin cũng là cái bẫy êm ái nhất: nhiều người ở lại đó hàng năm, nói được vài câu mà nhìn biển hiệu tiếng Trung thì mù chữ hoàn toàn. Tiếng Trung không viết bằng pinyin - không sách nào, biển nào, tin nhắn nào dùng nó.

Nhịp hợp lý: 2-4 tuần đầu tập trung pinyin và thanh điệu, đồng thời làm quen 8 nét cơ bản. Hết giai đoạn đó thì mỗi buổi học phải có chữ Hán thật, dù chỉ 3-5 chữ.

Thanh điệu: học sớm, sửa sau rất tốn

Tiếng Trung phổ thông có 4 thanh điệu cộng thanh nhẹ. Cùng một âm ma, đổi thanh là đổi nghĩa hẳn: 妈 (mā, mẹ), 马 (mǎ, ngựa), 骂 (mà, mắng).

Người Việt có lợi thế rõ ở đây - tiếng Việt vốn 6 thanh, tai bạn đã quen phân biệt cao độ, trong khi người nói tiếng Anh phải tập lại từ đầu. Nhưng lợi thế này kèm bẫy: dễ kéo thanh tiếng Việt sang tiếng Trung, ví dụ đọc thanh 3 (ǎ) thành dấu hỏi tiếng Việt. Chúng gần nhau chứ không trùng.

Nguyên tắc: học từ nào là học kèm thanh của từ đó ngay từ đầu. Sửa thanh sau khi đã nói sai vài trăm từ tốn gấp nhiều lần.

Bám cấp HSK làm thước đo

HSK là kỳ thi năng lực tiếng Trung chuẩn quốc tế, và với người tự học thì giá trị lớn nhất của nó không phải tấm bằng, mà là thứ tự học. HSK đã sắp sẵn từ nào nên học trước, chữ nào gặp sớm.

• HSK 1-2 - giao tiếp cơ bản: chào hỏi, số đếm, mua bán, thời gian. Đây là chặng phần lớn người bỏ cuộc, nên mục tiêu là đi hết, không phải đi nhanh.
• HSK 3-4 - tự lập trong sinh hoạt: kể được chuyện đã xảy ra, diễn đạt ý kiến, đọc được đoạn văn ngắn.
• HSK 5-6 - đọc báo, xem phim không phụ đề, hiểu tầng nghĩa văn hoá.
• HSK 7-9 - học thuật và chuyên sâu, dành cho người đi làm hoặc nghiên cứu bằng tiếng Trung.

Một thay đổi đáng chú ý: chuẩn HSK 3.0 chia thành 9 cấp và nâng hẳn vai trò của kỹ năng viết tay so với chuẩn cũ. Nếu bạn định thi trong vài năm tới, viết tay không còn là phần có thể bỏ qua.

Học từ vựng gắn với chữ, đừng tách rời

Sai lầm phổ biến của người tự học là học từ vựng qua danh sách pinyin - nhớ nǐ hǎo nghĩa là "xin chào" nhưng không viết nổi 你好.

Cách hiệu quả hơn là mỗi từ mới đi kèm bốn thứ cùng lúc: chữ Hán · pinyin có dấu thanh · nghĩa · âm Hán-Việt. Âm Hán-Việt là phần hầu hết tài liệu bỏ qua nhưng lại giúp người Việt nhớ nhanh nhất - 时间 là "thời gian", 经济 là "kinh tế", nhận ra là nhớ được.

Với chữ, học theo cụm bộ thủ thay vì thứ tự bảng chữ cái: các chữ cùng bộ tự nhắc nhau, học 10 chữ cùng họ dễ hơn 10 chữ rời rạc.

Bao lâu thì viết được?

Con số thực tế cho người tự học giữ được nhịp đều:

• HSK 1 (~150 từ): 1-2 tháng
• HSK 2 (~300 từ tích luỹ): thêm 2-3 tháng
• HSK 3-4: mỗi cấp thường 4-6 tháng

Biến số quyết định không phải số giờ mỗi buổi, mà là số buổi không bỏ. Học 20 phút mỗi ngày trong 6 tháng cho kết quả tốt hơn hẳn học 3 tiếng cuối tuần rồi nghỉ nửa tháng - vì chữ Hán rơi rụng theo đường cong quên rất dốc.

Giữ nhịp: thứ quyết định bạn có đi hết lộ trình

Phần lớn người tự học tiếng Trung không dừng vì khó, mà vì đứt nhịp rồi ngại quay lại.

Ba thứ giúp giữ nhịp: đặt mục tiêu nhỏ tới mức không có cớ bỏ (5 chữ/ngày, không phải 50); ôn tập giãn cách để chữ cũ tự quay lại đúng lúc sắp quên thay vì ôn lại từ đầu; và học vào cùng một khung giờ mỗi ngày để nó thành phản xạ chứ không phải quyết định phải cân nhắc mỗi lần.