Cách viết chữ 年 (nián)

Chữ 年 - một mùa gặt là một năm

年 (nián) là chữ bạn gặp mỗi lần nói tới thời gian: 今年 (jīnnián, năm nay), 去年 (qùnián, năm ngoái), 明年 (míngnián, năm sau), 新年 (xīnnián, năm mới), 年轻 (niánqīng, trẻ tuổi). Người Việt đọc là NIÊN và dùng hằng ngày mà không để ý: niên khoá, niên giám, thiếu niên, chu niên, thanh niên.

Một điểm khác tiếng Việt cần nhớ ngay: trong tiếng Trung, 年 đi liền sau con số mà không cần lượng từ. 2011年 đọc là èr líng yī yī nián - đọc từng chữ số một, không đọc "hai nghìn không trăm mười một".

Tên gọi từng nét trong chữ 年

Chữ 年 có 6 nét, khớp bộ dữ liệu nét chuẩn hanzi-writer-data mà app Kai Hanzi dùng để render.

Phân tích chi tiết từng nét

1. Nét phẩy (丿): đặt bút ở đỉnh, đổ một nét ngắn xéo xuống trái.
2. Nét ngang (一): viết một nét ngang ngắn cắt qua thân nét phẩy. Hai nét đầu hợp thành 𠂉 - dáng người khom lưng.
3. Nét ngang (一): ngang thứ hai, ngắn tương đương nét 2, đặt thấp hơn một quãng.
4. Nét sổ ngắn (丨): một nét sổ ngắn, hơi lệch sang trái, nối từ nét ngang 2 xuống nét ngang 3.
5. Nét ngang dài (一): nét ngang dài nhất chữ, trải hết bề ngang - đây là nét giữ thăng bằng.
6. Nét sổ dài (丨): sổ thẳng từ trên xuống dưới, xuyên qua toàn bộ các nét ngang, kết thúc chữ.

Lỗi phổ biến nhất với 年 là viết nét sổ dài quá sớm. Nhìn chữ xong ai cũng thấy cái trục dọc nổi bật nhất nên tay tự động sổ trước - nhưng nó là nét cuối cùng. Quy tắc ở đây là ngang trước sổ sau, và nét sổ xuyên suốt thì viết sau cùng, giống 中 hay 半. Nếu bạn hay quên, đọc lại 8 quy tắc thứ tự nét trong chữ Hán và quy tắc trên trước dưới sau.

Bẫy thứ hai: nét sổ ở bước 4 rất ngắn, nhiều người kéo dài nó thành trục chính rồi tới bước 6 không còn chỗ. Cứ nhớ chữ này có hai nét sổ, một ngắn một dài, và cái dài đi cuối.

Bộ thủ và cấu tạo chữ 年

年 là chữ hội ý, và gốc chữ giải thích luôn nghĩa: trong giáp cốt văn, 年 vẽ một người (人) cõng bó lúa (禾) trên lưng - cảnh gánh lúa về sau mùa gặt. Lúa chín mỗi năm một vụ, nên "một mùa gặt" chính là "một năm".

Chữ dạng cổ 秊 vẫn còn thấy rõ 禾 ở trên và 千 ở dưới. Qua nhiều đợt giản lược, phần người và phần lúa dính vào nhau thành hình 年 ngày nay - lý do vì sao nhìn chữ hiện đại rất khó tách ra bộ thủ rõ ràng.

Trong tra cứu hiện đại, 年 xếp vào bộ 干 (Can) - lấy nét sổ dài và các nét ngang làm mốc. Đây là kiểu xếp bộ theo hình dạng để tra từ điển, không phải theo nghĩa; bạn đừng cố tìm liên hệ giữa "can" và "năm", sẽ không có. Cơ chế này giải thích ở bộ thủ là gì và 20 bộ thông dụng nhất.

Mẹo nhớ chữ 年

Cách nhớ bám đúng gốc chữ: một người vác bó lúa, lưng khom xuống - hai nét đầu (𠂉) là cái lưng khom, các nét ngang là bó lúa xếp lớp, nét sổ dài là đòn gánh xuyên qua. Gánh lúa về xong là hết một năm.

Về âm, NIÊN cho bạn nghĩa gần như miễn phí. Gặp 年 ở bất cứ đâu, thử ghép với từ Hán-Việt quen thuộc: 少年 = thiếu niên, 中年 = trung niên, 老年 = lão niên, 年代 = niên đại. Đây là lợi thế mà người học các nước khác không có - xem âm Hán-Việt: lợi thế của người Việt học chữ Hán.

Đừng nhầm 年 với 牛 và 午

Ba chữ này cùng mở đầu bằng đúng một chuỗi nét: phẩy - ngang - ngang - sổ, nên viết nhanh rất dễ ra nhầm chữ. Phân biệt chúng không nằm ở thứ tự nét mà ở số nét và tỉ lệ.

Mẹo tách nhanh, làm theo đúng hai bước: đếm nét ngang trước - ba nét ngang là 年, hai nét ngang là 牛 hoặc 午. Rồi nhìn đầu nét sổ - nhô lên khỏi nét ngang dài là 牛 (cặp sừng con bò), cụt ngay tại nét ngang là 午.