Cách viết chữ 还 (hái)

Chữ 还 - một chữ hai âm: hái (còn, vẫn) và huán (trả lại)

还 là chữ đa âm điển hình, và đây chính là chỗ người học hay vấp. Đọc hái thì nghĩa là còn, vẫn: 我还在学习 (Wǒ hái zài xuéxí, Tôi vẫn đang học), 还有 (háiyǒu, còn có), 还是 (háishi, hay là / vẫn là). Đọc huán thì nghĩa là trả lại: 还书 (huán shū, trả sách), 归还 (guīhuán, hoàn trả), 还价 (huánjià, trả giá).

Mẹo phân biệt nhanh: nếu 还 đứng trước động từ làm phó từ thì đọc hái; nếu bản thân nó là động từ (trả cái gì đó) thì đọc huán.

Tên gọi từng nét trong chữ 还

Chữ 还 có 7 nét, khớp bộ dữ liệu nét chuẩn hanzi-writer-data mà app Kai Hanzi dùng để render.

Phân tích chi tiết từng nét

Chữ này theo quy tắc "vào nhà trước, đóng cửa sau": viết xong phần được ôm (不) rồi mới viết bộ 辶 ôm bên ngoài.

1. Nét ngang (一): mở đầu bằng một nét ngang ở trên.
2. Nét phẩy (丿): từ giữa nét ngang đổ xéo xuống trái.
3. Nét sổ (丨): sổ thẳng xuống ở giữa, cắt qua nét ngang.
4. Nét chấm (丶): chấm một nét bên phải nét sổ, hoàn thành chữ 不.
5. Nét chấm (丶): chấm nhỏ ở phía trên bên trái - đầu bộ 辶.
6. Nét ngang gập gập phẩy (㇋): dưới nét chấm, viết một nét gấp khúc liền mạch. Đây là nét khó nhất chữ: một nét duy nhất, không nhấc bút, dù nó bẻ tới hai lần.
7. Nét mác bằng (㇏): cuối cùng trải một nét dài từ trái sang phải ở đáy, nâng đỡ toàn bộ phần trên. Nét này phải đủ dài và hơi lượn sóng, kết thúc bằng cái đuôi loe ra.

Lỗi kinh điển: viết bộ 辶 trước phần bên trong. Bộ 辶 luôn viết sau cùng - xem 8 quy tắc thứ tự nét (bút thuận) để nắm nguyên tắc chung.

Bộ thủ và cấu tạo chữ 还

Bộ thủ của 还 là 辶 (chuò) - âm Hán-Việt SƯỚC, nghĩa là bước đi, di chuyển trên đường, bộ thủ Khang Hy số 162. Phần còn lại là 不 (bù, không), ở đây đóng vai gợi cả âm lẫn ý.

Bộ 辶 là một trong những bộ đáng học sớm nhất, vì hễ thấy nó là biết chữ liên quan tới đi lại, di chuyển: 这 (zhè, này), 送 (sòng, tiễn), 边 (biān, bên), 远 (yuǎn, xa), 过 (guò, qua), 迎 (yíng, đón). Học một bộ mà đọc ra được cả chùm chữ - cách làm nằm ở bộ thủ là gì và 20 bộ thông dụng nhất và 214 bộ thủ Khang Hy.

Dạng phồn thể của chữ này là 還, phần bên trong phức tạp hơn hẳn; giản thể thay bằng 不 cho gọn tay.

Mẹo nhớ chữ 还

Ghép nghĩa hai thành phần: đi (辶) mà việc vẫn chưa (不) xong → "còn, vẫn". Hình dung một người đi mãi trên đường mà chưa tới nơi - việc vẫn còn đó. Nghĩa "trả lại" cũng khớp mạch: đồ mượn thì phải đi trả - lại là bộ 辶 (đi) cộng với việc chưa dứt.

Về âm Hán-Việt, 还 đọc là HOÀN, có sẵn trong tiếng Việt: hoàn trả, hoàn lại, hoàn nguyên, cải tử hoàn sinh. Nghĩa "trả lại" của âm huán bê thẳng sang tiếng Việt, khỏi phải học riêng - đây đúng là kiểu lợi thế nói ở âm Hán-Việt: lợi thế của người Việt học chữ Hán.

Đừng nhầm 还 với 坏 và 环

Ba chữ này đều có 不 bên trong nên trông rất giống nhau; khác nhau ở thành phần đứng cạnh:

Mẹo ngắn: 还 có đường mà đi, 坏 dính đất nên hỏng, 环 đeo ngọc thành vòng. Chú ý 环 và 还 (âm huán) đọc giống hệt nhau - đây là cặp đồng âm phải phân biệt bằng mặt chữ chứ không bằng tai, ví dụ 环保 (huánbǎo, bảo vệ môi trường) khác hẳn 还包 (huán bāo, trả lại cái túi).