Cách viết chữ 福 (fú)

Chữ 福 - chữ dán ngược trước cửa mỗi dịp Tết

福 (fú) là phúc, may mắn - và có lẽ là chữ Hán mà người Việt nhìn thấy nhiều nhất mà không học: nó nằm trên bao lì xì, câu đối đỏ, tranh Tết. Trong tiếng Trung: 幸福 (xìngfú, hạnh phúc), 福气 (fúqì, phúc khí, có phúc), 祝福 (zhùfú, chúc phúc), 福利 (fúlì, phúc lợi).

Có một phong tục đáng nhớ gắn với chữ này: người Trung Quốc dán chữ 福 lộn ngược lên cửa dịp năm mới. Lý do là chơi chữ - "lộn ngược" là 倒 (dào), đồng âm với 到 (dào, đến). Chữ phúc lộn ngược = 福到了, "phúc đã đến rồi".

Tên gọi từng nét trong chữ 福

Chữ 福 có 13 nét, khớp bộ dữ liệu nét chuẩn hanzi-writer-data mà app Kai Hanzi dùng để render. Chữ chia hai phần rõ ràng: 礻 bên trái (4 nét) rồi 畐 bên phải (9 nét).

Phân tích chi tiết từng nét

Chữ này dài nhưng không rối, vì nó chỉ là ba khối xếp lần lượt: bộ 礻 → ô 口 → ô 田. Viết đúng ba khối theo thứ tự là xong.

Bộ 礻 (nét 1-4): chấm trên đỉnh, rồi nét ngang phẩy, rồi trục dọc kéo thẳng xuống, cuối cùng là chấm nhỏ bên phải trục. Nhớ chấm bên phải là nét thứ tư, không phải nét thứ ba - nhiều người viết trục dọc sau cùng.

Nét 5: một nét ngang ngắn trên đỉnh phần bên phải, như cái nắp đậy.

Ô 口 (nét 6-8): cạnh trái trước, rồi ngang-gập ôm cả cạnh trên lẫn cạnh phải bằng một nét liền, rồi nét ngang đáy đóng ô. Đây là thứ tự chuẩn của mọi ô vuông trong chữ Hán: trái - trên phải - đáy.

Ô 田 (nét 9-13): cũng bắt đầu bằng cạnh trái và ngang-gập, nhưng khác 口 ở chỗ phải viết hết phần ruột rồi mới đóng đáy: nét ngang giữa (11), nét sổ giữa (12), rồi mới tới nét ngang đáy (13).

Đây là chỗ sai nhiều nhất trong cả chữ. Tay quen viết ô vuông sẽ đóng đáy ngay sau nét ngang-gập, rồi mới nhét dấu cộng vào trong. Quy tắc đúng là ngoài trước, trong sau, đóng cửa cuối cùng - giống hệt 回 và 国. Xem 8 quy tắc thứ tự nét trong chữ Hán để nắm trọn bộ quy tắc này.

Một điểm nhỏ nữa: trong ô 田, nét ngang giữa đi trước nét sổ giữa - đúng nguyên tắc ngang trước sổ sau, y như khi bạn viết chữ 十.

Bộ thủ và cấu tạo chữ 福

福 là chữ hình thanh kiêm hội ý, và cả hai nửa đều nói lên nghĩa:

Ghép lại: dâng lễ đầy đặn lên bàn thờ để cầu được no đủ - đó là "phúc". Nghĩa gốc của phúc trong văn hoá Á Đông không phải may mắn trên trời rơi xuống, mà là sự đủ đầy do cầu mà có.

Bộ 礻 rất đáng thuộc vì nó đánh dấu cả một họ chữ về tín ngưỡng: 礼 (lễ), 祝 (chúc), 神 (thần), 社 (xã), 祖 (tổ), 祥 (tường). Hễ thấy 礻 bên trái là chữ đó dính tới thờ cúng, lễ nghi, thần linh. Cách khai thác bộ thủ theo họ chữ như vậy nằm ở bộ thủ là gì và 20 bộ thông dụng nhất và 214 bộ thủ Khang Hy.

⚠️ Đừng nhầm 礻 với 衤. Bộ 衤 (dạng đứng của 衣, áo quần) trông gần như y hệt, chỉ khác 礻 có một chấm bên phải, 衤 có hai chấm. 礼 (lễ) dùng một chấm; 初 (sơ, ban đầu - vốn là cắt vải may áo) dùng hai chấm. Đếm chấm là ra.

Mẹo nhớ chữ 福

Đọc chữ từ trái sang phải như một câu: bên bàn thờ (礻), cầu cho nhà có đủ một (一) miệng (口) ăn và một thửa ruộng (田) cày. Miệng ăn với ruộng cày - đúng định nghĩa "phúc" của người nông dân xưa, và đó cũng là cách tách chữ dễ nhớ nhất dù nó không hoàn toàn khớp gốc từ nguyên.

Về âm Hán-Việt, PHÚC thì người Việt khỏi cần học nghĩa: hạnh phúc, phúc lợi, phúc đức, hồng phúc, ngũ phúc. Nghe "phúc" là biết ngay nghĩa - lợi thế mà người học nước khác không có, xem âm Hán-Việt: lợi thế của người Việt học chữ Hán.

Một mẹo nhỏ cho việc luyện viết: 13 nét nghe nhiều, nhưng bạn chỉ cần nhớ 4 + 1 + 3 + 5. Bốn nét bộ 礻, một nét ngang nắp, ba nét ô 口, năm nét ô 田. Chia nhỏ như vậy thì chữ 13 nét viết chỉ khó ngang chữ 5 nét - kỹ thuật này áp dụng được cho hầu hết chữ Hán nhiều nét, xem thêm mẹo nhớ chữ Hán bằng hình ảnh.