Cách cầm bút viết chữ Hán đúng: luyện tay cho người mới

Cách cầm bút viết chữ Hán cho đúng là việc căn bản mà người mới thường bỏ qua. Trước khi lo chữ đẹp hay xấu, hãy cầm bút đúng thế và luyện tay cho dẻo. Cầm bút sai thì viết nét nào cũng gồng, tay chóng mỏi, chữ run và lệch - dù bạn có thuộc thứ tự nét đến đâu. Bài này chỉ bạn cầm bút đúng thế, chọn bút hợp với người mới, ngồi đúng tư thế và vài bài luyện tay đơn giản.

Hãy xem đây là bước 0 - đặt nền cho đôi tay - trước khi bước vào học từng nét.

Cách cầm bút viết chữ Hán đúng

Giữ bút bằng ba ngón: ngón cái và ngón trỏ kẹp hai bên thân bút, ngón giữa đỡ phía dưới. Đầu ngón tay cách ngòi khoảng 2–3 cm, thân bút nghiêng chừng 45 độ ngả về phía vai phải. Lực giữ vừa đủ để bút không tuột, không bóp chặt đến trắng móng tay.

Cách cầm này (tiếng Trung gọi cây bút là 笔, bǐ, âm Hán-Việt: BÚT) áp dụng cho bút cứng lẫn bút lông, chỉ khác độ nghiêng và lực nhấn. Cầm đúng giúp cổ tay và các ngón phối hợp, nét ra mượt và đều hơn hẳn.

Bản thân chữ 笔 cũng là một bài tập nhỏ: 10 nét, xếp dưới bộ 竹 (trúc) - bộ thứ 118 trong 214 bộ thủ Khang Hy, bảng phân loại chữ Hán gắn với cuốn Khang Hy tự điển năm 1716.

Người mới nên viết chữ Hán bằng bút gì?

Người mới nên bắt đầu bằng bút cứng - bút bi, bút gel hoặc bút chì - rồi mới chuyển sang bút lông thư pháp về sau. Lý do rất thực tế:

• Bút cứng dễ kiểm soát. Nét ra đều, không phụ thuộc lực nhấn tinh tế như bút lông, nên bạn tập trung được vào hình nét và thứ tự nét.
• Bút lông đòi kỹ thuật lực. Nét thanh nét đậm của bút lông đẹp nhưng khó, dễ làm người mới nản. Để dành khi tay đã vững.
• Bút chì cho người mới tinh. Tẩy được, giúp bạn sửa nét thoải mái trong giai đoạn còn ngượng tay.

Cái tên cũng nói lên chất liệu: chữ 笔 ghép 竹 (tre) với 毛 (lông) - đúng thứ làm nên cây bút lông thời xưa.

"Traditional Chinese brushes were made of bamboo and hair." - 笔, Wiktionary. Tạm dịch: bút lông Trung Hoa truyền thống được làm từ tre và lông.

Chọn cây bút trơn mực, không quá to hay quá nhỏ so với tay bạn là được.

Tư thế ngồi và đặt giấy

Tư thế ngồi viết chữ Hán đúng là lưng thẳng, vai thả lỏng, hai chân chạm đất, giấy đặt ngay ngắn trước mặt và mắt cách trang giấy khoảng 30 cm. Ngồi đúng giúp tay cử động thoải mái, mắt nhìn chữ cân đối nên canh tỉ lệ các nét chuẩn hơn. Cụ thể từng điểm:

• Lưng thẳng, vai thả lỏng. Đừng gù người sát mặt bàn; ngồi thẳng để tay cử động tự do.
• Hai chân chạm đất, ngồi vững, không vắt vẻo.
• Giấy đặt ngay ngắn trước mặt, hơi chếch cũng được nhưng đừng xoay lệch nhiều.
• Tay trái giữ mép giấy cho khỏi xê dịch (nếu bạn thuận tay phải).
• Mắt cách trang giấy một khoảng vừa phải, chừng 30 cm, để thấy toàn chữ.

Bài luyện tay cho đỡ cứng

Tay người mới thường cứng và run. Vài phút khởi động trước mỗi buổi viết sẽ giúp nét mượt hơn nhiều:

• Xoay cổ tay. Xoay nhẹ cổ tay vài vòng mỗi chiều cho khớp mềm ra.
• Kéo nét ngang và sổ. Kéo liên tiếp nhiều nét ngang đều nhau, rồi nhiều nét sổ, cho tay quen chiều đi và giữ lực đều.
• Vẽ vòng tròn và đường lượn. Vẽ vài hàng vòng tròn, sóng lượn để cổ tay dẻo, kiểm soát đường cong.
• Tập giữ lực đều. Kéo một nét dài, cố giữ độ đậm không đổi từ đầu đến cuối - đây là nền để sau này viết nét đẹp.

Làm vài lượt là tay ấm lên, viết chữ thật sẽ đỡ ngượng.

Lỗi thường gặp khi cầm bút

Bốn lỗi cầm bút phổ biến nhất ở người mới viết chữ Hán là nắm bút quá chặt, tì bút quá mạnh, cầm sát ngòi và gồng vai. Cả bốn đều làm nét cứng, chữ xấu và tay nhanh mỏi, nhưng đều sửa được nếu bạn để ý ngay từ những buổi đầu:

• Nắm quá chặt. Bóp bút đến mỏi tay là lỗi phổ biến nhất; nắm chặt làm nét cứng và tay nhanh mỏi. Giữ lỏng vừa đủ.
• Tì bút quá mạnh. Ấn mạnh xuống giấy làm nét thô, rách giấy và mỏi vai. Để bút "trượt" nhẹ trên mặt giấy.
• Cầm sát ngòi. Ngón tay quá gần đầu bút che mất nét đang viết, khó canh chữ. Lùi lên 2–3 cm.
• Gồng vai và khuỷu tay. Viết bằng cổ tay và ngón, để vai thả lỏng; gồng cả cánh tay sẽ chóng mệt.

Cứ để ý sửa dần bốn lỗi này, tay bạn sẽ nhẹ nhõm hơn sau vài buổi.

Cầm bút xong thì học gì tiếp?

Khi tay đã cầm bút quen và bớt cứng, bạn sẵn sàng vào phần cốt lõi. Lộ trình tự nhiên là:

1. Học các nét cơ bản trong tiếng Trung - bảng chữ cái của chữ Hán.
2. Nắm thứ tự nét bút thuận để viết đúng trình tự.
3. Luyện đều đặn: mỗi ngày 15 phút còn hơn dồn một buổi dài, và ôn lại giãn cách để tay nhớ lâu.

Muốn tìm hiểu thêm truyền thống viết chữ Hán bằng bút lông, bạn có thể xem mục từ Chinese calligraphy trên Wikipedia.

Cầm bút đúng và tay dẻo là món quà bạn tự tặng mình ngay từ ngày đầu - nó theo bạn suốt chặng học viết về sau. Với Kai Hanzi (开), sau khi tay đã sẵn sàng, bạn được nhìn từng nét chạy động rồi tự luyện viết trên màn hình, chỉnh dần cho tới khi nét chữ đều và đẹp thành phản xạ.